Point d'entrée sur le patrimoine écrit du Moyen Âge et de la Renaissance en Occident du VIIIe au XVIIIe siècle
Moteur de recherche de manuscrits et livres anciens numérisés et intéropérables
Plateforme collaborative de gestion de publication des données d'autorité Biblissima
Aide à la lecture et apprentissage des langues anciennes, outils et environnements de travail en XML
Service d’expertise autour des standards IIIF
Référentiel d'autorité Biblissima : https://data.biblissima.fr/entity/Q100656
Manifeste IIIF
Numérisation :
Papier (filigranes var. Briquet 11879: Frioul, 1445; var. Briquet 8531: Messine, 1455), XVe s. (a. 1451), 44 ff. (+ f. 1a; f. 1, 39, 40v°, 42v° et 44 blancs; foliotation ancienne de 26 [=1a] à 83 [=43], dont il manque les f. 52, 64-68 et 73-82), 218 x 144 mm. Nombreuses notes et essais de plume aux f. 37v°-38, 39v°-40, 43 et 44. Au f. 43v°, initiale G ornée.
Source des données : Persée - DER-IRHT, XXI
f. 2: //Mapire che lalma
~ f. 1v°-19v°: Franciscvs Petrarca, Trionfi (italice - extraits).
~ f. 20: «Carmina ad imagines Caesaris et Pompei, Aristotelis et s. Ansani in cappella palatii magnificorum dominorum ciuitatis Senarum ».
titre: «In capella palatii M. Dominorum ciuitatis Senarum uersus ad ymagines Cesaris et Pompey Romanorum ».
1) inc.: «Hos spectate uiros animisque infigite ciues... » (6 v.).
2) inc.: «Ille ego qui rerum causas scrutatus et artes... » (6 v.).
3) inc.: «Magnus Aristoteles, ego sum qui carmine Seno... » (4 v.).
4) inc.: «Ansanus iuuenis marthir productus ab urbe... » (3 v.; cf. L. Bertalot, Initia humanistica..., I, nos 2423, 2595 et 3178, qui cite ce ms.).
A la fin, mention: «Perquire infra pro diversis carminibus ibidem descriptis libri huius folio CCIIII°».
~ f. 20v°: Franciscvs Petrarca, Epistula ad Italiam (Ep. metr., III, 24).
~ f. 21: «Versus continentes officia et dignitates principum Alamanie temporalium et spiritualium ad quos spectat summi Cesaris electio qui sacri imperii Electores nuncupantur »
inc.: «Lectorum titulos breuiter regnique lucernas... » (14 v.).
~ f. 21v°: ‹De uita contemplatiua et actiua›.
inc.: «Dubium uertitur an uita contemplatiua sit melior uita actiua... ».
f. 21v°-22: Livivs, Ab Vrbe condita (decas I - extraits remaniés).
1) inc.: «Romulus inquit Quirites parens Vrbis huius... » (I, 16, 6).
expl.: «... sublimis abiit (I, 16, 8). Apparitio Romuli proculo romano dum fuerit et actus et obsescens (?) a nebulis et mos Romuli aliter non reperitur. Titus Liuius in Decha prima ».
2) inc. f. 22: «Tum Sabine mulieres quarum ex iniuria... ».
expl.: «... quam si alterius uestrum uidue aut orbe uiuamus. Titus Liuius Imprimo [sic] et prime deche» (I, 13, 1-3).
~ f. 22v°: «Versus de origine celeberrimi fontis Cay Senensis ».
inc.: «Fonte sub hoc uitreo soli tibi cognita Phebe... » (6 v.; cf. Bertalot, I, n° 1834).
~ - «Versus de nominibus Musarum ».
inc.: «Historias famosa Clio tribuat michi rectas... » (9 v.; cf. Bertalot, I, n° 2350).
- Epitaphium Senecae (Anthol. lat. 667).
titre: «Epithafium Senece ».
f. 23: Anthol. lat. 631.
titre: «Epytaphyum Hectoris ».
add. en marge: «Troye protector Danaum metus hic iacet Hector » (Gvido de Colvmna, Historia destructionis Troiae, éd. N. E. Griffin, Cambridge (Mass.), 1936, p. 275).
- Anthol. lat. 630.
titre: «Epythafium Achillis ».
- Anthol. lat. 506.
titre: «Epitaphyum Vergili ».
inc.: «Mantua me genuit... » (2 v. - éd. A. Riese, Anthol. Lat. 2, 1906, p. 62).
f. 23v°: Colvccivs Salvtatvs, Epitaphium Iulii Caesaris
titre: «Julii Cesaris epitaphium ».
inc.: «Marte ferox Cesar positis mitissimus armis... » (4 v.; cf. d'après cet unique ms., Bertalot, I, n° 3218).
- Epitaphium Caesaris Augusti.
titre en marge: «Octauianus »
titre: Caesaris Augusti Epy.
inc.: «Actia me genuit Cesar dictator adoptat... » (4 v.).
~ - Epitaphium Constantini imperatoris
titre: «Constantini imperatoris Epy.».
inc.: «Me Constantinum mergens celestibus undis...» (4 v.; cf. d'après cet unique ms., Bertalot, I, n° 3273).
~ - Colvccivs Salvtatvs, Epitaphium P. Scipionis Africani
titre: «P. Scipioni Affricani. Epy.».
inc.: «Laude pudicitie sibi conciliauit Hyberos... » (4 v.; cf. d’après cet unique ms., Bertalot, I, n° 2977).
- Epitaphium Ennii poetae.
titre: «Ennii poete. Epy.».
inc.: «Nemo me lacrimis decoret neque funera fletum... ».
expl.: «... Hic uestrum pinsit [sic] maxima facta patrum» (4 v. - cf. Cicero, Tusculanae disputationes, I, 15, 34 et 49, 117 - éd. I. Vahlen, Ennianae poesis reliquiae, Leipzig, Teubner, 1903, p. 215).
f. 24: Anthol. lat. 660.
titre: «Adriani Imperatoris Epytafium ».
~ - Epitaphia Friderici II.
titre: «Frederici secundi. Epy.».
1) inc.: «Annis millenis bis centum pentaque denis... » (3 v. - cf. H. Walther, Initia carminum..., n° 1102).
2) inc.: «Si probitas sensus uirtutum gratia sensus... » (3 v. - cf. Ibid., n° 17876).
- Anthol. lat. 709.
titre: «Versus Cesaris ».
~ f. 24v°: Porcellivs, Epitaphium armipotentis Sfortiae de Cotugnola
titre: «Armi potentissimi Sfortie de Cotugnola Epita.».
inc.: «Hic armis miraque animi uirtute fideque... » (9 v.- cf. Bertalot, I, n° 2164).
~ - Porcellivs, Epitaphium Brachii de Fortebrachiis.
titre: «Brachii de fortebrachiis Armor‹um› Capit‹anei›.».
inc.: «Qui fuit indomitus bello Perusinaque rexit... » (10 v. - cf. Bertalot, I, n° 4824, qui ignore ce ms.).
~ - Epitaphium domini Corradi de Mathelica.
titre: «Magci militis domini Corradi de Mathelica ».
inc.: «Militia fulgens iacet hac sub caute reclusus... » (3 v.; cf. d'après cet unique ms., Ibid., n° 3338).
~ f. 25: Porcellivs, Carmina.
1) Versus in laudem armipotentis Sfortiae.
titre: «Armipotenti Sfortie in laudem. Versus ».
inc.: «Quem timuere duces quem castra minantia regum... » (4 v.).
2) Epitaphium domini Nicolai de Vrsinis.
titre: «Domini Nicolay de Ursinis Epytafium ».
inc.: «Natus ab Vrsina Nicola propagine in urna... » (4 v.).
3) Epitaphium Pyrami et Thisbe.
titre: «Pyrami et Thisbe Epitaphium ».
inc.: «Quos habet unus amor quos perdidit ensis et unus... » (6 v. - cf. Walther, n° 16369).
4) Epitaphium eorumdem
titre: «Item eorundem ».
inc.: «Quos amor audaces seuosque sub arbore fecit... » (2 v. - pour les nos 1-4, cf. Bertalot, I, n° 4779, 3499, 5271 et 5267).
~ - Epitaphium Elpidis uxoris Boethii (incomplet)
titre: Elpes uxori Boethi Epy.
inc.: «Helpes dicta fui Sicule regionis alumna... » (4 v. - cf. H. Walther, Initia carminum..., n° 7695; éd. P. Buecheler, Carmina latina epigraphica, II, Teubner, 1897, n° 1432).
~ f. 25v°: Maphaevs Vegivs, «Epitaphium [Iosephi] patriarcae Graecorum qui obiit Florentiae 1439 »
inc.: «Ecclesie antistes fueram qui magnus Eoe... » (10 v.- cf. Bertalot, I, n° 1437).
~ - Epitaphium armorum ducis domini Iacobi Caudolae.
titre: «Armorum ducis domini Iacobi Caudole Epitaphium ».
inc.: «Indefessus adest Pirrhi qui Hectoris iudex... » (4 v. - cf. d'après cet unique ms., Bertalot, I, n° 2734).
- Epitaphium Marci Tullii Ciceronis.
titre: «M. Tulli Ciceronis Epy.».
inc.: «Inclitus eloquii latialis Tullius auctor... » (4 v. - cf. d'après cet unique ms., Bertalot, I, n° 2727).
- Versus ad Vergilii laudem.
titre: «Ad Virgilii laudem uersus ».
1) inc.: «Hic est Musarum lumen per secula clarum... » (2 v.).
2) inc.: «Vrit amor Paridem Helenam rapit armat Atridem... » (2 v. - cf. H. Walther, Initia carminum..., n° 19746).
~ f. 26: Porcellivs, Epitaphia s. Bernardini Senensis
titre: «S. Bernardini Senensis Epyta.».
1) inc.: «Hoc Bernardini uita et sermone beati... » (8 v.).
2) inc.: «O pater ante Deum tam clara in luce refulgens... » (4 v. - cf. Bertalot, I, n° 2358 et 3949).
3) inc.: «Hic iacet eximio semper celebrandus honore... » (4 v. - cf. d’après cet unique ms., Bertalot, I, n° 5333).
~ - Epitaphium magistri Gentilis de Fabriano.
titre: «Magistri gentilis de Fabriano Epytaphium ».
inc.: «Rex decus et nostri pictorum gloria secli... » (8 v. - cf. Bertalot, I, n° 5333).
~ f. 26v°: Ps. Ignativs Antiochenvs, Epistula ad Mariam matrem Iesu Christi (cum responsione B. Mariae Virginis).
~ f. 27: Epitaphium Brachii comitis Montoni.
titre: «Epitafium Brachii comiteis Montoni ac Capue principis ».
inc.: «Hostibus in mediis fudi cum sanguine uitam... » (10 v. - Bertalot, I, n° 2431).
~ - Carolvs Marsvppinvs, Epitaphium Brachii comitis Montoni
titre: «eiusdem Bracchii epyta.».
inc.: «Dum mediis turmis perfusus sanguine luctor... » (12 v. - Bertalot, I, n° 1360).
~ - Leonardvs Brvnvs Aretinvs, Epitaphium Brachii comitis Montoni
titre: «Domini Leonardi Aretini uersus in laudem eiusdem ».
inc.: «Transiui intrepidus per mille pericula uictor... » (3 v. - cf. H. Walther, Initia carminum..., n° 19366 et Bertalot, I, n° 6355).
~ f. 27v°: Versus in primordio studii.
titre: «Imprimordio [sic] studii uersis ».
inc.: «Summe Deus qui regna colis rutilantia celi... » (7 v. - cf. Bertalot, I, n° 6137).
~ - Gratiarum actio ad doctores.
inc.: «At ego si grates meritis pro talibus ausim... » (10 v. - cf. Bertalot, I, n° 342).
- Horativs, De arte poetica (extrait).
titre: «Flachi Oratii Versus ».
texte: «Summite materiam uestris qui scribitis equam
Viribus: et uersate diu qui ferre recusent,
Quid ualeant humeri » (v. 38-40).
f. 28-37: Ilias latina
pas de titre.
expl. incomplet: «... quam stimulat ieiuna fames ruit agmina contra» (v. 397 - éd. E. Baehrens et F. Vollmer, Poetae latini minores, II, 3, Leipzig, Teubner, 1913, p. 1-20).
f. 37v° (add.): Vergilivs Eclogae seu Bucolica (extrait).
texte: «Formosum pastor Coridon ardebat Alexim » (II, 1).
Vers répété comme un exercice d'écriture au f. 43.
- (add.): Ovidivs, Heroides (extrait).
texte: «Hanc tua Penelope lento tibi » (I, 1, début du vers).
~ f. 44 (add.): ‹Euangelium Iohannis (extrait)›.
texte: «Ego sum pastor bonus et cognosco oues meas » (10, 14).
texte: «Quando ego non timui grauiora pericula meis
Res est solliciti plena timoris amor » (I, 11-12).
Origine: italienne, écriture humanistique ronde avec traits cursifs. Le copiste, Nerutius de Mathelica, a copié le manuscrit à Sienne en 1451 d'après le colophon du f. 19v°: «... scriptum plus quam propere ac completum per me Nerutium de Mathelica in amenissima ciuitate Senarum currentibus annis sacratissime Natiuitatis Dominice M° CCCCLI° indictione XIIIIa die uero XII° mensis nouembris pontificatus domini Nicolay Vti. Nerutius ».
Possesseurs: peut-être Giovanni Battista di Roberto Astorgio de Monte Albodia, habitant de Matelica, qui a inscrit aux f. 38v° et 41-42 des comptes et des notes concernant notamment sa famille de 1515 à 1521; f. 1v°, cote ancienne: «C. 58. 6"; d'après J. Bignami Odier, le manuscrit ferait partie du legs Consalvi, acquis par échange en 1874 (cf. supra, Vat. lat. 9959).
Source des données : Biblissima
Exports RDF à venir…
Vous pouvez visualiser et manipuler ce document directement sur ce site, le comparer à d'autres grâce au visualiseur Mirador, ou glisser-déposer cette icône dans le visualiseur IIIF de votre choix. En savoir plus sur IIIF